Ngôi kể, xưng hô trong luận văn: tác giả, chúng tôi hay tôi?
Ngôi kể trong luận văn an toàn nhất là ngôi thứ ba, dùng cụm thay thế "tác giả", "nghiên cứu này", "đề tài" xuyên suốt phần Phương pháp, Kết quả, Bàn luận — không dùng "tôi" hay "em". Riêng hai trang mở đầu là ngoại lệ bắt buộc: Lời cam đoan và Lời cảm ơn luôn dùng "tôi" vì đây là tuyên bố trách nhiệm cá nhân, không phải trình bày khoa học. "Chúng tôi" (số nhiều khiêm nhường) được nhiều khoa chấp nhận cho luận văn một tác giả, nhưng không phải quy định thống nhất toàn quốc — cần hỏi lại quy định của khoa trước khi chọn.
Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc
Ngôi kể trong luận văn có bao nhiêu lựa chọn?
Ngôi kể trong luận văn học thuật tiếng Việt có ba lựa chọn thực tế: ngôi thứ ba ("tác giả", "nghiên cứu này", "đề tài"), "chúng tôi" (số nhiều khiêm nhường, tác giả tự xưng dù chỉ có một người viết), và "tôi" (ngôi thứ nhất số ít).
"Chúng tôi" trong văn phong học thuật tiếng Việt là cách khiêm xưng — theo Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, Trung tâm Từ điển học, Viện Ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng, 2003), đây là đại từ nhân xưng số nhiều dùng để tự xưng một cách khiêm tốn, kể cả khi người nói chỉ có một mình — khác với "tôi" mang sắc thái cá nhân trực tiếp hơn.
Ba lựa chọn này không tương đương nhau về mức độ an toàn khi không rõ quy định của khoa. Ngôi thứ ba được mọi ngành, mọi trường chấp nhận vô điều kiện — đây là lý do bài văn phong học thuật tiếng Việt đã khuyến nghị dùng ngôi thứ ba làm mặc định khi không chắc quy ước ngành, kèm bảng đối chiếu quy ước theo từng khối ngành. Bài này đi sâu vào phần các bài khác chưa xử lý: ranh giới dùng "chúng tôi" cho luận văn một tác giả, lỗi xưng "em" trong thân bài, và quy trình rà soát nhất quán ngôi kể trên một văn bản dài 60–100 trang mà không làm hỏng các đoạn trích dẫn phỏng vấn.
"Chúng tôi" cho luận văn một tác giả: đúng hay sai?
Dùng "chúng tôi" khi luận văn chỉ có một tác giả không sai về ngữ pháp — đây là cách khiêm xưng có căn cứ từ điển học, không phải lỗi phát minh của người viết. Vấn đề nằm ở việc không phải khoa nào cũng chấp nhận cách dùng này.
Ba tình huống thực tế khác nhau:
| Tình huống | Quy ước phổ biến | Lý do |
|---|---|---|
| Luận văn thạc sĩ, khóa luận một tác giả, ngành khoa học tự nhiên/kỹ thuật | Nhiều khoa chấp nhận "chúng tôi" như cách khiêm xưng truyền thống trong văn phong khoa học | Kế thừa thói quen viết báo cáo khoa học tiếng Việt từ trước, tương tự "chúng tôi" trong nhiều bài báo khoa học tiếng Việt một tác giả |
| Luận văn khoa học xã hội, nhân văn | Một số khoa yêu cầu dùng "tác giả" hoặc "người viết" thay vì "chúng tôi" để tránh nhầm là công trình nhiều người | Tránh gây hiểu nhầm về số lượng người thực hiện nghiên cứu |
| Bài báo khoa học tiếng Anh dịch sang tiếng Việt | Giữ "we" thành "chúng tôi" nếu bản gốc dùng ngôi này | "Authorial we" (chúng tôi tác giả) là cách dùng phổ biến trong văn phong khoa học tiếng Anh kể cả bài một tác giả, theo phân tích của Academic Writing for Graduate Students (Swales & Feak, ấn bản thứ 3, University of Michigan Press, 2012) |
Vì không có quy định thống nhất toàn quốc, cách xử lý đúng là hỏi trực tiếp giảng viên hướng dẫn hoặc xem sổ tay hướng dẫn trình bày của khoa trước khi chọn — không suy đoán theo luận văn khóa trước, vì quy ước có thể khác nhau ngay giữa hai khoa cùng trường. Nguyên tắc an toàn khi không hỏi kịp: chọn ngôi thứ ba ("nghiên cứu này", "tác giả"), vì đây là lựa chọn duy nhất trong ba phương án không khoa nào từ chối.
Vì sao nhiều luận văn bị nhắc lỗi xưng "em" trong thân bài?
Xưng "em" trong thân bài luận văn là lỗi ngôi kể nghiêm trọng nhất vì nó chuyển hẳn văn bản khoa học sang giọng giao tiếp trực diện với hội đồng, phá vỡ hoàn toàn tính khách quan cần có.
Lỗi này bắt nguồn từ ba thói quen viết cụ thể:
- Thói quen từ thư điện tử gửi giảng viên hướng dẫn — học viên quen gõ "em đã chỉnh sửa theo góp ý của thầy/cô" trong email trao đổi, rồi vô tình giữ nguyên giọng này khi viết phần Mở đầu hoặc Kết luận của luận văn.
- Ảnh hưởng từ bài thuyết trình nói miệng — khi chuẩn bị nội dung trình bày bảo vệ, học viên soạn kịch bản nói bằng "em xin trình bày...", sau đó copy một phần kịch bản này vào phần tóm tắt hoặc kết luận của bản luận văn viết.
- Nhầm lẫn giữa văn nói kính trọng và văn viết khách quan — xưng "em" là đúng chuẩn mực xưng hô khi nói chuyện trực tiếp với giảng viên, nhưng luận văn là văn bản khoa học trình bày cho cộng đồng học thuật nói chung, không phải một bức thư gửi riêng người hướng dẫn.
| Câu xưng "em" (sai) | Câu ngôi thứ ba (đúng) |
|---|---|
| "Em xin trình bày kết quả nghiên cứu như sau" | "Kết quả nghiên cứu được trình bày như sau" |
| "Trong quá trình làm luận văn, em gặp khó khăn về..." | "Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, tác giả gặp khó khăn về..." (phần Phương pháp, nếu khoa cho phép nêu khó khăn thực tế) |
| "Em rất mong nhận được góp ý của hội đồng" | (Câu này không thuộc nội dung khoa học của luận văn — chỉ phù hợp khi nói miệng lúc bảo vệ, không đưa vào bản viết) |
Lỗi xưng "em" thường xuất hiện dày đặc nhất ở phần Mở đầu và Kết luận — hai phần học viên viết cuối cùng, dưới áp lực thời gian sát ngày nộp, dễ mất tập trung kiểm soát ngôi kể hơn các chương đã viết và soát kỹ trước đó.
Ngôi kể có nhất quán xuyên suốt toàn bộ luận văn không?
Không. Hai trang Lời cam đoan và Lời cảm ơn là ngoại lệ cố định dùng "tôi", ngay cả khi toàn bộ phần còn lại của luận văn dùng ngôi thứ ba hoặc "chúng tôi".
Lời cam đoan là tuyên bố trách nhiệm cá nhân có giá trị pháp lý, không phải trình bày nội dung khoa học — cấu trúc câu chuẩn luôn ở ngôi thứ nhất số ít: "Tôi xin cam đoan [tên đề tài] là công trình nghiên cứu của riêng tôi..." — chi tiết mẫu câu theo từng bậc học có trong bài cách viết lời cam đoan, lời cảm ơn trong luận văn.
Bảng dưới tổng hợp ngôi kể chuẩn theo từng phần cấu trúc luận văn — đây là điểm nhiều học viên bỏ sót khi nghĩ "ngôi kể phải giống nhau từ đầu đến cuối":
| Phần luận văn | Ngôi kể chuẩn | Ghi chú |
|---|---|---|
| Lời cam đoan | "Tôi" (bắt buộc) | Tuyên bố trách nhiệm cá nhân, không đổi sang ngôi khác |
| Lời cảm ơn | "Tôi" hoặc "em" tùy mức trang trọng khoa cho phép | Văn phong ít cứng nhắc hơn phần thân bài, nhưng vẫn nên tránh xưng "em" nếu khoa yêu cầu trang trọng |
| Tóm tắt, Mở đầu, Cơ sở lý thuyết | Ngôi thứ ba hoặc "chúng tôi" (theo quy ước khoa) | Nhất quán với phần Phương pháp, Kết quả |
| Phương pháp nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu) | Có thể chấp nhận "tôi" khi mô tả vai trò người phỏng vấn (reflexivity) | Chỉ dùng ở đoạn mô tả vai trò nghiên cứu, không lan sang phần Kết quả |
| Kết quả, Bàn luận, Kết luận | Ngôi thứ ba hoặc "chúng tôi", tuyệt đối không "tôi nghĩ", "theo em" | Giữ khách quan, để dữ liệu tự nói lên kết luận |
| Trích dẫn lời phát biểu người được phỏng vấn | Giữ nguyên ngôi "tôi" của người được trích, đặt trong ngoặc kép | Đây là lời của người khác, không phải giọng kể của tác giả luận văn |
Dòng cuối bảng là điểm dễ nhầm nhất khi rà soát: một luận văn định tính trích nguyên văn câu trả lời phỏng vấn "Tôi thấy chính sách này chưa phù hợp với thực tế công ty" — chữ "Tôi" ở đây thuộc về người được phỏng vấn, không phải tác giả luận văn, nên không được sửa thành "tác giả" hay "chúng tôi" khi rà ngôi kể toàn bài.
Quy trình rà soát ngôi kể nhất quán mà không làm hỏng trích dẫn phỏng vấn
Rà ngôi kể trên một luận văn 60–100 trang bằng cách đọc lướt dễ bỏ sót vài chỗ lẻ tẻ; dùng Find & Replace mà không cẩn thận lại dễ sửa nhầm cả lời trích dẫn của người được phỏng vấn. Quy trình 5 bước dưới xử lý đúng cả hai rủi ro này:
- Xác định ngôi kể mặc định cho toàn luận văn trước khi rà — ngôi thứ ba hay "chúng tôi", theo đúng quy ước khoa đã xác nhận.
- Dùng Find (Ctrl+F) tìm từng từ "tôi", "em", "chúng tôi" — bật chế độ xem kết quả theo từng trang (Word: More > Reading Highlight, hoặc dùng Navigation Pane) thay vì Replace All ngay lập tức.
- Phân loại từng kết quả tìm được vào một trong ba nhóm: (a) nằm trong dấu ngoặc kép trích lời phỏng vấn — giữ nguyên; (b) nằm ở Lời cam đoan/Lời cảm ơn — giữ nguyên theo quy ước; (c) nằm trong thân bài khoa học (Mở đầu, Phương pháp, Kết quả, Bàn luận, Kết luận) — sửa theo ngôi kể đã chọn ở bước 1.
- Sửa từng trường hợp nhóm (c) thủ công, không dùng Replace All cho toàn văn bản — vì mỗi câu cần đổi cấu trúc ngữ pháp đi kèm (ví dụ "tôi nghiên cứu" → "nghiên cứu này tập trung vào", không chỉ đổi mỗi đại từ).
- Đọc to lại các đoạn vừa sửa để kiểm tra câu không bị cụt nghĩa sau khi đổi ngôi — kỹ thuật đọc to này áp dụng chung với quy trình tự biên tập văn phong đã nêu trong bài văn phong học thuật tiếng Việt.
Bước 3 là bước hay bị bỏ qua nhất trong thực tế: học viên thấy từ "tôi" xuất hiện, sửa ngay thành "tác giả" mà không kiểm tra có đang nằm trong ngoặc kép trích dẫn phỏng vấn hay không — hậu quả là làm sai lệch nguyên văn câu trả lời của người tham gia khảo sát, vốn phải giữ đúng 100% theo nguyên tắc trung thực dữ liệu định tính.
Sai lầm thường gặp về ngôi kể và cách khắc phục
| # | Sai lầm | Hậu quả | Cách khắc phục |
|---|---|---|---|
| 1 | Xưng "em" trong phần Mở đầu, Kết luận | Giọng văn mất khách quan, bị hội đồng nhắc chỉnh sửa | Đổi sang "tác giả", "nghiên cứu này"; chỉ xưng "em" khi nói miệng lúc bảo vệ |
| 2 | Đặt Lời cảm ơn ở ngôi thứ ba ("tác giả xin cảm ơn...") | Nghe xa cách, sai văn phong thông lệ của trang cảm ơn | Dùng "tôi" hoặc "em" tùy mức trang trọng khoa cho phép, giữ giọng chân thành tự nhiên |
| 3 | Sửa nguyên văn "tôi" trong trích dẫn phỏng vấn thành "tác giả" khi rà ngôi kể | Làm sai lệch dữ liệu định tính gốc, vi phạm nguyên tắc trung thực số liệu | Luôn kiểm tra dấu ngoặc kép trước khi sửa bất kỳ đại từ nhân xưng nào |
| 4 | Lẫn cả "tôi", "chúng tôi", "tác giả" trong cùng một chương | Đọc thiếu nhất quán, bị đánh giá chưa biên tập kỹ | Chọn một ngôi kể chính cho thân bài, chỉ ngoại lệ ở Phương pháp định tính (reflexivity) và hai trang mở đầu |
| 5 | Copy nguyên đoạn kịch bản thuyết trình bảo vệ (xưng "em") vào bản luận văn viết | Lẫn văn nói vào văn bản khoa học | Viết riêng kịch bản nói và bản luận văn viết, không copy trực tiếp giữa hai loại văn bản |
Câu hỏi thường gặp
Nên dùng "tôi", "chúng tôi" hay ngôi thứ ba trong luận văn?
Ngôi thứ ba ("tác giả", "nghiên cứu này") là lựa chọn an toàn nhất vì được mọi khoa, mọi ngành chấp nhận. "Chúng tôi" là cách khiêm xưng hợp lệ về ngữ pháp cho luận văn một tác giả nhưng không phải khoa nào cũng dùng quen; "tôi" chỉ nên giới hạn ở Lời cam đoan, Lời cảm ơn và phần mô tả vai trò nghiên cứu định tính.
"Chúng tôi" trong luận văn một tác giả có sai không?
Không sai về ngữ pháp — đây là cách khiêm xưng có căn cứ từ điển học tiếng Việt, tương tự "authorial we" trong văn phong khoa học tiếng Anh. Vấn đề chỉ là một số khoa yêu cầu dùng "tác giả" thay vì "chúng tôi" để tránh gây hiểu nhầm về số lượng người thực hiện — nên hỏi lại quy định cụ thể của khoa trước khi chọn.
Vì sao không nên xưng "em" trong luận văn?
Xưng "em" chuyển văn bản khoa học sang giọng giao tiếp trực diện với hội đồng, phá vỡ tính khách quan cần có của một công trình nghiên cứu. Luận văn là văn bản trình bày cho cộng đồng học thuật nói chung, không phải một bức thư hay bài nói riêng gửi người hướng dẫn, nên không dùng cách xưng hô của giao tiếp trực tiếp.
Trích dẫn lời phỏng vấn có giữ nguyên "tôi" của người được phỏng vấn không?
Có, bắt buộc phải giữ nguyên. Khi trích dẫn nguyên văn câu trả lời của người tham gia khảo sát hoặc phỏng vấn, đại từ "tôi" trong câu trích thuộc về người được phỏng vấn, không phải giọng kể của tác giả luận văn — sửa đại từ này thành "tác giả" hay "chúng tôi" là làm sai lệch dữ liệu định tính gốc.
Lời cam đoan và Lời cảm ơn có phải đổi theo ngôi kể chung của luận văn không?
Không. Hai trang này là ngoại lệ cố định luôn dùng ngôi "tôi" (hoặc "em" ở Lời cảm ơn tùy mức trang trọng), bất kể phần thân bài khoa học của luận văn dùng ngôi thứ ba hay "chúng tôi" — vì đây là tuyên bố trách nhiệm cá nhân và lời tri ân, không phải trình bày nội dung khoa học.
Làm sao rà soát toàn bộ luận văn để sửa ngôi kể nhất quán mà không mất nhiều thời gian?
Dùng Find (Ctrl+F) tìm từng từ "tôi", "em", "chúng tôi" thay vì đọc lướt toàn văn, sau đó phân loại mỗi kết quả vào một trong ba nhóm: trích dẫn phỏng vấn (giữ nguyên), Lời cam đoan/cảm ơn (giữ nguyên theo quy ước), hoặc thân bài khoa học (sửa theo ngôi kể đã chọn) — tuyệt đối không dùng Replace All cho toàn văn bản vì dễ sửa nhầm trích dẫn.
UniDoc có giúp kiểm tra nhất quán ngôi kể trong luận văn không?
Có. Tính năng kiểm tra văn phong AI trên UniDoc cảnh báo trực tiếp khi phát hiện lẫn ngôi kể trong cùng một chương (ví dụ lẫn "tôi" và "tác giả"), song song với kiểm tra chính tả và trùng lặp ngay trong lúc soạn thảo — công cụ hiển thị cảnh báo tại đúng vị trí câu, giúp người viết sửa ngay thay vì đợi đến lượt rà soát cuối; xem cách bật tính năng này trong hướng dẫn sử dụng UniDoc.
Tóm tắt
- Ngôi thứ ba ("tác giả", "nghiên cứu này") là lựa chọn an toàn nhất, được mọi khoa chấp nhận; "chúng tôi" là khiêm xưng hợp lệ nhưng cần xác nhận quy ước của khoa trước khi dùng cho luận văn một tác giả.
- Lời cam đoan và Lời cảm ơn là ngoại lệ cố định luôn dùng "tôi", bất kể ngôi kể chung của thân bài luận văn.
- Xưng "em" trong thân bài là lỗi nghiêm trọng nhất, thường bắt nguồn từ thói quen viết email hoặc copy kịch bản thuyết trình bảo vệ vào bản viết.
- Trích dẫn nguyên văn lời phỏng vấn phải giữ nguyên đại từ "tôi" của người được phỏng vấn, không được sửa theo ngôi kể chung của luận văn.
- Quy trình rà soát an toàn: tìm từng từ bằng Find, phân loại theo ba nhóm (trích dẫn, trang mở đầu, thân bài khoa học), sửa thủ công từng trường hợp — không dùng Replace All.
Nguồn tham khảo: Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, Trung tâm Từ điển học, Viện Ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng, 2003) — định nghĩa đại từ khiêm xưng "chúng tôi"; Academic Writing for Graduate Students (Swales & Feak, ấn bản thứ 3, University of Michigan Press, 2012) — cách dùng "authorial we" trong văn phong khoa học; Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT — Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ (Bộ GD&ĐT, 2021). Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc.
Bài viết liên quan
- Văn phong học thuật tiếng Việt: tránh câu tối nghĩa, lặp từ, thiếu khách quan
- Cách viết lời cam đoan, lời cảm ơn trong luận văn đúng chuẩn
- 15 lỗi chính tả, văn phong thường gặp khi viết luận văn tiếng Việt
- Thiết kế phiếu khảo sát và đạo đức nghiên cứu trong luận văn
- UniDoc là gì? Trình soạn thảo văn bản theo chuẩn cho người Việt