Cách trích dẫn AI (ChatGPT, Gemini, Copilot) trong luận văn, bài báo theo APA 7, IEEE, MLA

Trích dẫn AI đúng chuẩn nghĩa là ghi nhận công cụ như một nguồn phần mềm, không phải tác giả, theo cú pháp riêng của từng chuẩn: APA 7 dùng dạng (OpenAI, 2024) trong bài và mục riêng trong danh mục tham khảo; MLA 9 dùng khung Core Elements nhưng bỏ hẳn mục tác giả; Chicago dùng chú thích cuối trang (footnote) coi ChatGPT như "tác giả" đứng tên với OpenAI là nhà xuất bản; còn IEEE và Vancouver — hai chuẩn phổ biến ở khối kỹ thuật, y dược — hiện không có mẫu trích dẫn AI chính thức, chỉ bắt buộc công khai (disclosure) trong mục Lời cảm ơn hoặc Phương pháp. Bốn tổ chức chuẩn hóa này đều công bố hướng dẫn riêng trong năm 2023, cùng năm ChatGPT phổ biến rộng rãi.

Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc

---

Vì sao cần trích dẫn AI đúng cú pháp, không chỉ "nhắc tên cho có"?

Trích dẫn AI sai cú pháp gây ra hai rủi ro cụ thể: bị tính là thiếu minh bạch nguồn (gần với lỗi trích dẫn thiếu, không phải lỗi đạo văn cổ điển), và bị hội đồng hỏi lại vì không phân biệt được phần nào do AI hỗ trợ, phần nào là công sức thật của người viết. Bài AI viết luận văn có bị coi là đạo văn không đã phân tích ranh giới chính sách — AI-assisted (được phép) và AI-generated (rủi ro cao); bài này tập trung riêng vào cú pháp trích dẫn cụ thể cho từng chuẩn, phần mà bài trước mới chỉ nêu ở mức APA 7.

Kể từ tháng 2/2023, IEEE Publication Services and Products Board yêu cầu mọi bài nộp cho hội nghị (Conference) hoặc ấn phẩm định kỳ (Periodical) của IEEE phải công khai việc dùng nội dung do AI tạo ra trong mục Lời cảm ơn (Acknowledgements), đồng thời trích dẫn hệ thống AI ngay tại đoạn văn có sử dụng.

Nguyên tắc chung của mọi chuẩn trích dẫn AI: công cụ AI được xử lý như một phần mềm (software) hoặc nguồn phi truyền thống, không đứng tên tác giả — vì không thể chịu trách nhiệm giải trình (accountability) về nội dung, tiêu chí bắt buộc với tác giả theo ICMJE đã nêu trong bài liêm chính khoa học là gì. Khác biệt giữa các chuẩn nằm ở vị trí đặt trích dẫn (trong ngoặc, chú thích, hay chỉ công khai) và mức độ chi tiết bắt buộc phải ghi.

Cách trích dẫn AI theo chuẩn APA 7

APA Style — cơ quan đã công bố hướng dẫn chính thức "How to cite ChatGPT" trên blog vào tháng 4/2023 — coi công cụ AI như phần mềm, cấu trúc gồm tên tổ chức phát triển, năm, tên công cụ (kèm phiên bản) và URL.

Danh mục tham khảo:

OpenAI. (2024). ChatGPT (phiên bản GPT-4) [Mô hình ngôn ngữ lớn]. https://chat.openai.com/chat
Google. (2024). Gemini (phiên bản 1.5) [Mô hình ngôn ngữ lớn]. https://gemini.google.com

Trích dẫn trong bài: (OpenAI, 2024) hoặc (Google, 2024), đặt ngay sau nội dung do AI hỗ trợ tạo ra, giống trích một nguồn thông thường. Vì đầu ra AI không cố định — cùng một câu hỏi cho kết quả khác nhau ở mỗi lần hỏi — APA khuyến nghị lưu lại bản ghi hội thoại (chụp màn hình hoặc xuất file .pdf) làm phụ lục nếu trường yêu cầu đối chiếu, vì người đọc không thể tự tra lại y hệt nội dung như tra một bài báo đã xuất bản. Chi tiết cấu trúc trích dẫn APA 7 cho các loại nguồn khác có trong bài cách trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn APA, IEEE.

Cách trích dẫn AI theo chuẩn MLA 9

MLA Style Center công bố hướng dẫn "How do I cite generative AI in MLA style?" năm 2023, sau đó cập nhật thành bản "Updated and Revised" (nguồn: style.mla.org). Khác biệt lớn nhất với APA: MLA dùng khung Core Elements (Author, Title of Source, Title of Container, Version, Publisher, Date, Location) nhưng bỏ hẳn mục tác giả — MLA không khuyến nghị coi AI là tác giả dưới bất kỳ hình thức nào.

Cấu trúc: tiêu đề nguồn chính là câu lệnh (prompt) người dùng đã nhập, tên công cụ đóng vai trò "container" (vật chứa).

"Mô tả ý nghĩa hình tượng ánh sáng xanh trong tiểu thuyết Gatsby vĩ đại" prompt. ChatGPT,
phiên bản 13 tháng 2, OpenAI, 8 tháng 3 năm 2023, chat.openai.com/chat.

Trích dẫn trong bài dùng dạng ("ChatGPT" hoặc tên container tương ứng), không có tên tác giả đi kèm năm như APA. MLA cũng yêu cầu khai báo mọi việc dùng AI mang tính chức năng (functional) — ví dụ dùng AI để dịch thuật hay sửa văn phong — trong ghi chú (note) dù không trích dẫn trực tiếp nội dung do AI sinh ra.

Cách trích dẫn AI theo chuẩn Chicago (17th/18th edition)

Chicago Manual of Style Online Q&A hướng dẫn trích dẫn ChatGPT từ năm 2023, phân biệt rõ hai cách dùng tùy loại văn bản:

Loại văn bản	Cách trích dẫn	Ví dụ
Bài viết phổ thông, không học thuật	Ghi nhận không trang trọng (informal) ngay trong câu văn	"Công thức bột bánh pizza dưới đây do ChatGPT tạo ra."
Luận văn, bài báo khoa học	Chú thích cuối trang/cuối bài (footnote/endnote đánh số), ChatGPT đứng tên như "tác giả" của phản hồi, OpenAI là nhà tài trợ/nhà xuất bản	ChatGPT, trả lời câu hỏi "Giải thích cách làm bột bánh pizza từ nguyên liệu thông thường", OpenAI, 7 tháng 3 năm 2023.

Điểm khác biệt quan trọng: Chicago không đưa nguồn AI vào danh mục tài liệu tham khảo (bibliography) trừ khi có URL truy cập công khai — cuộc trò chuyện riêng tư chỉ nằm trong chú thích, không lên danh mục cuối bài. Nếu người viết đã chỉnh sửa lại nội dung AI tạo ra, Chicago yêu cầu ghi rõ "đã biên tập lại về văn phong và nội dung" (edited for style and content) ngay trong chú thích hoặc phần văn bản.

Cách công khai và trích dẫn AI theo IEEE, Vancouver — khối kỹ thuật, y dược

Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với ba chuẩn trên: IEEE và Vancouver (ICMJE) chưa công bố mẫu trích dẫn AI cố định như APA hay MLA. Thay vào đó, cả hai đặt trọng tâm vào công khai bắt buộc (disclosure), không phải định dạng trích dẫn trong ngoặc.

Với IEEE, quy định từ tháng 2/2023 yêu cầu ba việc cùng lúc: nêu tên hệ thống AI đã dùng, xác định cụ thể đoạn nào trong bài có nội dung do AI hỗ trợ, và giải thích ngắn gọn mục đích sử dụng — tất cả đặt trong mục Lời cảm ơn, không trong danh mục tham khảo đánh số [n] như các nguồn thông thường đã nêu trong bài cách trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn APA, IEEE.

Các phần của bài báo có dùng nội dung do AI tạo ra phải kèm trích dẫn đến hệ thống AI đã dùng; hệ thống AI phải được nêu rõ tên, và các đoạn có nội dung AI hỗ trợ phải được xác định cụ thể kèm giải thích ngắn gọn — theo hướng dẫn của IEEE Publication Services and Products Board, tháng 2/2023.

Với Vancouver, ICMJE cập nhật khuyến nghị năm 2023 khẳng định chatbot AI không đủ điều kiện đứng tên tác giả vì không chịu trách nhiệm giải trình được — cùng lập trường đã nêu trong bài AI viết luận văn có bị coi là đạo văn không — nhưng cũng không đưa ra cú pháp trích dẫn số [n] riêng cho AI. Cách làm an toàn với cả hai chuẩn: ghi việc dùng AI trong mục Phương pháp (Methods) của bài báo khoa học theo cấu trúc IMRAD, nêu rõ tên công cụ, phiên bản, mục đích — tương tự cách khai báo quy trình phương pháp thông thường, không cố nhét vào định dạng số như trích dẫn tài liệu. Cùng khoảng trống chưa có mẫu chính thức này lặp lại ở việc IEEE, Vancouver chưa ban hành cú pháp trích dẫn bài đăng mạng xã hội, đã nêu trong bài trích dẫn báo điện tử, mạng xã hội trong luận văn.

Bảng so sánh 5 chuẩn trích dẫn AI — chọn cách nào cho luận văn, bài báo?

Chuẩn	Có mẫu trích dẫn cố định?	Vị trí ghi nhận	Coi AI là gì	Năm công bố hướng dẫn
APA 7	Có	Trong bài (OpenAI, năm) + danh mục tham khảo	Phần mềm	2023
MLA 9	Có	Trong bài + danh mục Works Cited (bỏ mục tác giả)	Container (vật chứa nội dung)	2023
Chicago 17/18	Có (dạng chú thích)	Footnote/endnote, không lên bibliography	"Tác giả" phản hồi, OpenAI là nhà xuất bản	2023
IEEE	Không có mẫu cố định	Lời cảm ơn (Acknowledgements), không đánh số [n]	Công cụ cần công khai	2023
Vancouver (ICMJE)	Không có mẫu cố định	Mục Phương pháp (Methods)	Công cụ cần công khai	2023

Cách chọn: theo đúng thứ tự ưu tiên đã nêu trong bài cách trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn APA, IEEE — quy định của trường/khoa trước, sau đó đến yêu cầu tạp chí, cuối cùng mới đến thông lệ ngành. Nếu trường chưa có hướng dẫn riêng về AI, ưu tiên chuẩn trích dẫn chung luận văn đang dùng (APA hoặc IEEE) để đồng bộ định dạng toàn bài, tránh trộn lẫn cách ghi.

Trích dẫn AI tạo code, tạo hình ảnh — trường hợp đặc biệt trong đồ án kỹ thuật

Sinh viên ngành công nghệ thông tin dùng GitHub Copilot hoặc ChatGPT để gợi ý đoạn mã (code) trong đồ án, khóa luận là tình huống ngày càng phổ biến nhưng chưa có chuẩn trích dẫn riêng cho code do AI tạo — APA, IEEE hay MLA đều chưa ban hành mẫu cụ thể cho trường hợp này. Cách xử lý an toàn, áp dụng chung nguyên tắc disclosure của IEEE đã nêu ở mục trên: ghi chú ngay trong file code (comment) đoạn nào do AI gợi ý, đồng thời khai báo trong phần Phương pháp của báo cáo — tên công cụ, phiên bản, và mức độ chỉnh sửa lại của người viết.

Với hình ảnh do công cụ tạo sinh (Midjourney, DALL-E) dùng minh họa trong luận văn ngành thiết kế, kiến trúc: APA 7 áp dụng cùng cấu trúc trích dẫn phần mềm đã nêu ở trên, ghi tên công cụ và tổ chức phát triển ngay dưới hình ảnh (caption) kèm trích dẫn trong ngoặc, không khác gì trích một hình ảnh từ nguồn khác. Nguyên tắc trình bày hình ảnh, bảng biểu nói chung có trong bài cách trình bày bảng biểu, hình vẽ, công thức trong luận văn.

Sai lầm thường gặp khi trích dẫn AI trong luận văn, bài báo

Sai lầm	Vì sao rủi ro	Cách làm đúng
Trích dẫn AI bằng đúng cú pháp APA dù luận văn dùng chuẩn IEEE	Trộn lẫn hai chuẩn trong cùng một tài liệu, lỗi hình thức bị hội đồng nhắc	Với IEEE, không trích trong ngoặc [n] — công khai trong Lời cảm ơn theo đúng quy định riêng
Đưa nguồn AI vào danh mục tham khảo theo chuẩn Chicago	Chicago quy định nguồn AI chỉ nằm trong chú thích, không lên bibliography trừ khi có URL công khai	Dùng footnote/endnote đánh số, không thêm vào danh mục cuối bài
Không lưu lại bản ghi hội thoại với AI	Đầu ra AI không cố định, không thể tra cứu lại y hệt như một bài báo đã xuất bản	Chụp màn hình hoặc xuất file cuộc hội thoại, lưu làm phụ lục nếu trường yêu cầu kiểm tra
Coi việc trích dẫn AI đã đủ để "hợp thức hóa" mọi mức độ dùng AI	Trích dẫn đúng chuẩn chỉ giải quyết vấn đề minh bạch nguồn, không thay đổi việc nội dung cốt lõi có phải do AI viết hộ hay không	Đọc thang 5 mức độ dùng AI-assisted và AI-generated trong bài AI viết luận văn có bị coi là đạo văn không trước khi quyết định mức dùng
Không xác minh nội dung AI gợi ý trước khi trích dẫn nguồn AI đề cập đến	AI có thể "bịa" tên tác giả, bài báo không tồn tại (AI hallucination) trong chính câu trả lời được trích dẫn	Tự tra cứu trực tiếp mọi trích dẫn do AI gợi ý trước khi đưa vào bài, không tin tưởng tuyệt đối

Checklist trích dẫn AI áp dụng ngay

• [ ] Đã xác định luận văn/bài báo đang dùng chuẩn nào (APA, MLA, Chicago, IEEE, Vancouver) để áp đúng cách ghi nhận AI tương ứng
• [ ] Với APA hoặc MLA: đã có mục trích dẫn AI riêng trong danh mục tham khảo/Works Cited, đúng cấu trúc
• [ ] Với Chicago: đã dùng chú thích cuối trang, không đưa nguồn AI vào bibliography nếu không có URL công khai
• [ ] Với IEEE hoặc Vancouver: đã công khai việc dùng AI trong Lời cảm ơn hoặc Phương pháp, nêu rõ tên công cụ và mục đích
• [ ] Đã lưu lại bản ghi hội thoại với AI (ảnh chụp màn hình hoặc file xuất) làm phụ lục nếu trường yêu cầu
• [ ] Đã tự tra cứu, xác minh mọi trích dẫn hoặc thông tin do AI gợi ý trước khi đưa vào bài
• [ ] Không trộn lẫn cú pháp trích dẫn AI của chuẩn này với chuẩn khác trong cùng một tài liệu

Câu hỏi thường gặp

Trích dẫn ChatGPT theo APA 7 viết như thế nào?

Ghi trong danh mục tham khảo theo cấu trúc: tên tổ chức phát triển, năm, tên công cụ kèm phiên bản trong ngoặc vuông, mô tả loại phần mềm, URL — ví dụ OpenAI. (2024). ChatGPT (phiên bản GPT-4) [Mô hình ngôn ngữ lớn]. https://chat.openai.com/chat. Trích dẫn trong bài dùng (OpenAI, 2024), đặt ngay sau nội dung do AI hỗ trợ tạo ra.

IEEE có mẫu trích dẫn AI riêng như APA không?

Không. IEEE chưa công bố mẫu trích dẫn cố định cho nguồn AI; từ tháng 2/2023, IEEE chỉ yêu cầu công khai việc dùng AI trong mục Lời cảm ơn, nêu tên hệ thống, đoạn văn sử dụng và mục đích — không đánh số [n] như trích dẫn tài liệu thông thường.

Trích dẫn AI theo MLA có cần ghi tên tác giả không?

Không. MLA không coi AI là tác giả, nên mục tác giả trong khung Core Elements bị bỏ hoàn toàn khi trích dẫn AI. Tiêu đề nguồn thay bằng chính câu lệnh (prompt) người dùng đã nhập, tên công cụ đóng vai trò "container".

Nguồn AI có được đưa vào danh mục tài liệu tham khảo theo Chicago không?

Thường không. Chicago quy định nguồn AI chỉ nằm trong chú thích (footnote/endnote), không lên danh mục tài liệu tham khảo (bibliography) trừ khi cuộc trò chuyện có URL truy cập công khai.

Đồ án dùng GitHub Copilot viết code có cần trích dẫn không?

Nên khai báo, dù chưa có chuẩn trích dẫn code AI chính thức. Cách an toàn: ghi chú trong file code đoạn nào do AI gợi ý, đồng thời nêu tên công cụ và mục đích sử dụng trong phần Phương pháp của báo cáo, áp dụng cùng nguyên tắc công khai như IEEE yêu cầu với văn bản.

Nếu không trích dẫn AI dù trường yêu cầu thì hậu quả thế nào?

Bị coi là che giấu nguồn, hậu quả thường nặng hơn cả việc dùng AI ở mức độ cao nếu đã khai báo minh bạch — vì thiếu trung thực học thuật là hành vi bị xử lý nghiêm hơn lỗi hình thức trích dẫn thông thường, chi tiết hậu quả từng mức vi phạm có trong bài liêm chính khoa học là gì.

UniDoc có hỗ trợ trích dẫn nguồn AI không?

UniDoc tự sinh trích dẫn theo chuẩn APA, IEEE, Vancouver khi dán DOI hoặc đường link tài liệu, nhưng nguồn AI không có DOI nên cần nhập thủ công theo đúng cấu trúc chuẩn đã chọn. Vì thể thức được khóa cứng theo mẫu ngay từ đầu, mục trích dẫn AI nhập tay vẫn giữ đúng font, thụt lề và thứ tự thống nhất với các trích dẫn khác trong cùng danh mục tham khảo — không lệch định dạng như khi chép tay trên Word thông thường. Cách thiết lập chuẩn trích dẫn có trong hướng dẫn sử dụng UniDoc.

Tóm tắt

• Bốn tổ chức chuẩn hóa trích dẫn lớn (APA, MLA, Chicago) và tổ chức xuất bản lớn (IEEE) đều công bố hướng dẫn riêng về AI trong năm 2023, coi AI là phần mềm/công cụ, không phải tác giả.
• APA 7 và MLA 9 có mẫu trích dẫn cố định trong danh mục tham khảo; Chicago dùng chú thích, không lên bibliography; IEEE và Vancouver chưa có mẫu cố định, chỉ yêu cầu công khai trong Lời cảm ơn hoặc Phương pháp.
• IEEE yêu cầu công khai từ tháng 2/2023: nêu tên hệ thống AI, đoạn văn sử dụng, và mục đích — không đánh số như trích dẫn tài liệu thông thường.
• Trích dẫn code hoặc hình ảnh do AI tạo ra trong đồ án kỹ thuật, thiết kế chưa có chuẩn riêng — áp dụng nguyên tắc công khai chung: ghi chú công cụ, phiên bản, mục đích.
• Trích dẫn đúng cú pháp chỉ giải quyết vấn đề minh bạch nguồn, không thay đổi việc nội dung cốt lõi do AI viết hộ có được chấp nhận hay không — vấn đề chính sách này đã phân tích riêng ở bài về ranh giới AI-assisted và AI-generated.

Nguồn tham khảo: APA Style — hướng dẫn "How to cite ChatGPT", tháng 4/2023; MLA Style Center — "How do I cite generative AI in MLA style?", 2023 (cập nhật "Updated and Revised"); The Chicago Manual of Style — Q&A về trích dẫn ChatGPT, 2023; IEEE Publication Services and Products Board — hướng dẫn công khai AI-generated text, tháng 2/2023; ICMJE Recommendations — cập nhật năm 2023 về vai trò tác giả và công cụ AI. Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc.

Bài viết liên quan

• AI viết luận văn có bị coi là đạo văn không? Ranh giới AI-assisted và AI-generated
• Trích dẫn báo điện tử, mạng xã hội trong luận văn chuẩn APA, IEEE
• Cách trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn APA, IEEE trong luận văn
• Cấu trúc bài báo khoa học IMRAD: cách viết từng phần chuẩn
• Liêm chính khoa học là gì? Các hành vi vi phạm thường gặp và hậu quả
• UniDoc là gì? Trình soạn thảo văn bản theo chuẩn cho người Việt
• Hướng dẫn sử dụng UniDoc