Cách trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn APA, IEEE trong luận văn ​

Cách trích dẫn tài liệu tham khảo đúng chuẩn gồm hai phần bắt buộc phải khớp nhau: trích dẫn trong bài (in-text citation) tại vị trí dùng ý tưởng hoặc số liệu của người khác, và danh mục tài liệu tham khảo (reference list) đầy đủ ở cuối luận văn. Hai chuẩn phổ biến nhất tại Việt Nam là APA (American Psychological Association) — dùng tên tác giả và năm, ví dụ (Nguyễn, 2023) — và IEEE — dùng số thứ tự trong ngoặc vuông, ví dụ [1], phổ biến ở ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin. Trích sai chuẩn hoặc thiếu một trong hai phần trên là lỗi hình thức bị hội đồng chấm và giảng viên hướng dẫn nhắc nhiều nhất, ngang với lỗi lề, font.

Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc

Trích dẫn tài liệu tham khảo là gì và vì sao phải làm đúng chuẩn? ​

Trích dẫn tài liệu tham khảo là việc ghi rõ nguồn gốc của một ý tưởng, số liệu, định nghĩa hoặc câu chữ mà người viết lấy từ công trình của người khác, đặt ngay tại vị trí sử dụng trong bài và liệt kê đầy đủ trong danh mục tham khảo cuối luận văn.

Trích dẫn (citation) là hành động ghi nhận nguồn thông tin đã sử dụng, gồm hai thành phần bắt buộc đi cùng nhau: trích dẫn trong bài (in-text citation) và mục tương ứng trong danh mục tài liệu tham khảo (reference list) — thiếu một trong hai đều bị coi là trích dẫn không đầy đủ.

Trích dẫn đúng chuẩn phục vụ ba mục đích cùng lúc: chứng minh luận điểm có căn cứ khoa học, cho phép người đọc truy ngược nguồn để kiểm chứng, và phân biệt rạch ròi ý tưởng của người viết với ý tưởng vay mượn. Thiếu trích dẫn hoặc trích sai nguồn là nguyên nhân trực tiếp khiến tỷ lệ trùng lặp tăng cao khi chạy qua phần mềm kiểm tra — phần mềm không phân biệt được đoạn văn đó là trích dẫn hợp lệ hay sao chép không dẫn nguồn nếu định dạng trích dẫn sai chuẩn máy nhận diện. Muốn hiểu rõ ranh giới giữa trích dẫn hợp lệ và đạo văn, có thể kiểm tra tỷ lệ trùng lặp thực tế của bài viết bằng công cụ như Kiểm Tra Tài Liệu trước khi nộp.

Cách trích dẫn APA đúng chuẩn trong luận văn ​

Trích dẫn theo chuẩn APA dùng cấu trúc (Họ tác giả, năm xuất bản) ngay trong câu văn, và mục tương ứng trong danh mục tham khảo sắp xếp theo thứ tự chữ cái họ tác giả.

Trích dẫn trong bài (in-text citation) theo APA:

  • Một tác giả: (Nguyễn, 2023) hoặc "Theo Nguyễn (2023), ..." nếu đưa tên tác giả vào câu.
  • Hai tác giả: (Nguyễn & Trần, 2022) — dùng dấu "&" trong ngoặc, dùng chữ "và" nếu viết trong câu.
  • Từ ba tác giả trở lên: (Nguyễn và cộng sự, 2021) — chỉ ghi tác giả đầu tiên kèm "và cộng sự" (et al.).
  • Trích dẫn nguyên văn (có số trang): (Nguyễn, 2023, tr. 45).
  • Trích dẫn gián tiếp qua nguồn thứ cấp (không đọc được bản gốc): (Trần, 2020, trích trong Nguyễn, 2023).

Danh mục tham khảo theo APA — thứ tự các thành phần theo từng loại nguồn:

Loại nguồnCấu trúcVí dụ minh họa
SáchHọ, Tên viết tắt. (Năm). Tên sách in nghiêng (Lần xuất bản). Nhà xuất bản.Nguyễn, V. A. (2022). Phương pháp nghiên cứu khoa học (Tái bản lần 2). NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
Bài báo tạp chíHọ, Tên viết tắt. (Năm). Tên bài báo. Tên tạp chí in nghiêng, Tập(Số), trang. DOITrần, T. B. (2023). Ứng dụng AI trong kiểm tra văn phong. Tạp chí Khoa học Công nghệ, 12(3), 45–58. https://doi.org/10.xxxx/xxxxx
Luận văn, luận ánHọ, Tên viết tắt. (Năm). Tên luận văn in nghiêng [Luận văn thạc sĩ/Luận án tiến sĩ, Tên trường]. Kho lưu trữ (nếu có).Lê, C. D. (2021). Nghiên cứu chuẩn hóa thể thức văn bản hành chính [Luận văn thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội].
Trang webHọ, Tên viết tắt hoặc Tên tổ chức. (Năm, ngày tháng). Tên trang in nghiêng. Tên website. URLBộ Giáo dục và Đào tạo. (2021, ngày 30 tháng 8). Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT. moet.gov.vn.

Chuẩn trích dẫn APA hiện dùng là APA Publication Manual, phiên bản thứ 7 (American Psychological Association, 2019) — bản cập nhật này gộp chung quy tắc trích dẫn cho tài liệu in và tài liệu điện tử, không còn tách "Retrieved from" như bản thứ 6 trước đó.

Lỗi hay gặp nhất khi áp APA vào luận văn tiếng Việt: nhầm thứ tự "Họ, Tên" của tác giả Việt Nam. Tác giả Việt Nam thường có cấu trúc tên "Họ — Tên đệm — Tên", ví dụ "Nguyễn Văn An", nhưng phần dùng để trích dẫn trong ngoặc và sắp xếp danh mục phải là họ ("Nguyễn"), không phải tên cuối cùng ("An") như quy ước tên người phương Tây — nhầm điểm này khiến cả trích dẫn trong bài lẫn thứ tự alphabet trong danh mục sai theo.

Cách trích dẫn IEEE đúng chuẩn trong luận văn ​

Trích dẫn theo chuẩn IEEE dùng số thứ tự trong ngoặc vuông đặt ngay sau ý được trích, ví dụ [1], và danh mục tham khảo sắp xếp theo đúng thứ tự xuất hiện lần đầu trong bài, không theo alphabet như APA.

Trích dẫn trong bài (in-text citation) theo IEEE:

  • Trích một nguồn: "...theo mô hình structured editor [1]."
  • Trích nhiều nguồn cùng lúc: "...được nhiều nghiên cứu xác nhận [2], [5], [7]." hoặc gộp dải liên tiếp "[2]–[5]".
  • Trích lại cùng một nguồn nhiều lần trong bài vẫn giữ nguyên số đã gán lần đầu, không đánh số mới.
  • Không ghi tên tác giả hay năm trực tiếp trong câu như APA — số [n] đã đủ để người đọc tra ngược ra danh mục.

Danh mục tham khảo theo IEEE — cấu trúc theo từng loại nguồn:

Loại nguồnCấu trúcVí dụ minh họa
Sách[n] T. Tên viết tắt. Họ, Tên sách in nghiêng, lần xuất bản. Nơi xuất bản: Nhà xuất bản, năm.[1] V. A. Nguyễn, Phương pháp nghiên cứu khoa học, 2nd ed. Hà Nội: NXB ĐHQGHN, 2022.
Bài báo tạp chí[n] T. Tên viết tắt. Họ, "Tên bài báo," Tên tạp chí viết tắt in nghiêng, vol. X, no. Y, pp. trang, tháng năm.[2] T. B. Trần, "Ứng dụng AI trong kiểm tra văn phong," Tạp chí KHCN, vol. 12, no. 3, pp. 45–58, 2023.
Kỷ yếu hội nghị[n] T. Tên viết tắt. Họ, "Tên bài báo," in Tên kỷ yếu, năm, pp. trang.[3] C. D. Lê, "Chuẩn hóa thể thức văn bản số," in Proc. Hội nghị KHCN Toàn quốc, 2023, pp. 12–20.
Trang web[n] Tên tổ chức. "Tên trang." Tên website. URL (truy cập ngày).[4] Bộ GD&ĐT. "Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT." moet.gov.vn. (truy cập 15/8/2026).

IEEE Editorial Style Manual quy định danh mục tham khảo sắp xếp theo thứ tự trích dẫn xuất hiện trong bài, không theo bảng chữ cái tên tác giả — đây là khác biệt cấu trúc lớn nhất so với APA, khiến việc chèn thêm một trích dẫn mới ở giữa bài kéo theo phải đánh số lại toàn bộ các trích dẫn phía sau nếu làm thủ công.

Chính đặc điểm "đánh số theo thứ tự xuất hiện" khiến IEEE là chuẩn dễ sai nhất khi chỉnh sửa luận văn thủ công bằng Word: thêm một trích dẫn [3] mới ở giữa chương 2 buộc phải đổi toàn bộ [3], [4], [5]... phía sau thành [4], [5], [6]..., đồng thời sửa lại thứ tự tương ứng trong danh mục — thao tác này gần như không thể rà tay chính xác 100% trong một luận văn có 40–60 tài liệu tham khảo trở lên.

So sánh nhanh APA và IEEE — chọn chuẩn nào cho luận văn? ​

Tiêu chíAPAIEEE
Trích dẫn trong bài(Tên tác giả, năm)Số thứ tự [n]
Thứ tự danh mục tham khảoAlphabet theo họ tác giảTheo thứ tự xuất hiện trong bài
Ngành áp dụng phổ biếnKhoa học xã hội, giáo dục, kinh tế, tâm lýKỹ thuật, công nghệ thông tin, điện tử — viễn thông
Độ khó khi chỉnh sửa thủ côngTrung bình — thêm nguồn mới chỉ cần chèn đúng vị trí alphabetCao — chèn nguồn mới giữa bài kéo theo đánh số lại toàn bộ phía sau
Hiển thị tên tác giả trong câuCó thể nhắc tên tác giả tự nhiên trong câu vănHiếm khi nhắc tên, chủ yếu dùng số

Không có chuẩn nào "tốt hơn" tuyệt đối — việc chọn chuẩn phụ thuộc vào ba yếu tố theo đúng thứ tự ưu tiên: (1) quy định của trường hoặc khoa nếu là luận văn, (2) yêu cầu của tạp chí nếu là bài báo khoa học theo cấu trúc IMRAD, (3) thông lệ chung của ngành nếu không có quy định bắt buộc. Ngành khoa học xã hội, giáo dục, kinh tế tại Việt Nam nghiêng về APA; ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, điện tử nghiêng về IEEE do phần lớn tạp chí quốc tế trong ngành (IEEE Xplore) dùng chuẩn này. Ngoài APA và IEEE, một số ngành y — dược tại Việt Nam còn dùng chuẩn Vancouver (đánh số như IEEE nhưng quy tắc trình bày tên tác giả khác).

Chuẩn Vancouver khác IEEE ở đâu? ​

Vancouver và IEEE đều đánh số trích dẫn theo thứ tự xuất hiện trong bài, nên nhiều người nhầm là một. Khác biệt nằm ở cách ghi tên tác giả và tên tạp chí trong danh mục tham khảo.

Chuẩn Vancouver là cách gọi phổ biến của bộ quy tắc trình bày tài liệu tham khảo trong Khuyến nghị của ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors — Ủy ban Quốc tế các Tổng biên tập Tạp chí Y khoa), được phần lớn tạp chí y — sinh trong nước và quốc tế áp dụng.

Tiêu chíIEEEVancouver (ICMJE)
Vị trí số trích dẫnTrong ngoặc vuông [1]Số thường hoặc số mũ, tùy tạp chí quy định
Thứ tự tên tác giảChữ cái đầu tên trước, họ sau: V. A. NguyễnHọ trước, chữ cái đầu tên sau, không dấu chấm: Nguyen VA
Số tác giả liệt kê tối đaTheo quy định từng ấn phẩmLiệt kê 6 tác giả đầu rồi thêm "et al."
Tên tạp chíViết tắt theo quy ước IEEEViết tắt theo danh mục MEDLINE/Index Medicus
Ngành áp dụng chínhKỹ thuật, CNTT, điện tửY, dược, điều dưỡng, y tế công cộng

Hệ quả thực tế cho học viên ngành y — dược: file trích dẫn xuất ra từ Google Scholar theo định dạng Vancouver vẫn phải rà lại phần viết tắt tên tạp chí, vì công cụ thường giữ nguyên tên đầy đủ thay vì rút gọn theo danh mục MEDLINE.

Một loại nguồn mới ngày càng gặp nhiều trong luận văn gần đây là công cụ AI tạo sinh (ChatGPT, Gemini...) — APA đã có hướng dẫn riêng coi đây là phần mềm chứ không phải tác giả khi trích dẫn, chi tiết cách ghi và những lưu ý khi khai báo có trong bài AI viết luận văn có bị coi là đạo văn không.

Sai lầm thường gặp khi trích dẫn tài liệu tham khảo trong luận văn Việt Nam ​

Đây là nhóm lỗi lặp đi lặp lại nhiều nhất khi rà soát luận văn trước bảo vệ, tổng hợp từ các lỗi hình thức hay bị hội đồng và phòng Sau đại học nhắc:

  1. Trích trong bài nhưng không có trong danh mục (hoặc ngược lại) — lỗi phổ biến nhất, xảy ra khi xóa một đoạn văn nhưng quên xóa nguồn tương ứng, hoặc thêm trích dẫn mới nhưng quên bổ sung vào danh mục.
  2. Trộn hai chuẩn trong cùng một luận văn — nửa đầu dùng (Tác giả, năm) kiểu APA, nửa sau dùng [n] kiểu IEEE do copy nội dung từ nhiều nguồn khác chuẩn mà không chuẩn hóa lại.
  3. Trích dẫn nguồn thứ cấp mà ghi như nguồn gốc — đọc ý tưởng của tác giả A qua bài viết của tác giả B nhưng chỉ ghi (A, năm) mà không nêu "trích trong (B, năm)", khiến người đọc tưởng đã đọc trực tiếp tài liệu gốc.
  4. Thiếu DOI hoặc URL cho nguồn điện tử — cả APA và IEEE hiện hành đều yêu cầu có DOI (mã định danh số theo tiêu chuẩn ISO 26324, ban hành năm 2012) hoặc URL truy cập được cho nguồn trực tuyến.
  5. Sắp xếp danh mục sai quy tắc của chuẩn đang dùng — dùng APA nhưng sắp theo thứ tự xuất hiện (kiểu IEEE), hoặc ngược lại.
  6. Tự trích dẫn quá mức (self-citation) — trích lại quá nhiều công trình của chính nhóm nghiên cứu hoặc giáo viên hướng dẫn mà không cân đối nguồn độc lập, dễ bị hội đồng đặt câu hỏi tính khách quan.

Tình huống thực tế: chỉnh sửa trích dẫn thủ công tốn bao nhiêu công sức? ​

Một luận văn thạc sĩ điển hình có 40–80 tài liệu tham khảo. Nếu dùng chuẩn IEEE và soạn bằng Word thông thường (không dùng công cụ quản lý trích dẫn), mỗi lần giáo viên hướng dẫn yêu cầu bổ sung một nguồn mới ở giữa chương 2 sau vòng góp ý, người viết phải dò lại toàn bộ trích dẫn phía sau trong thân bài để đổi số, đổi số tương ứng trong danh mục, và kiểm tra không sót vị trí nào trích cùng nguồn đó ở chương khác. Với luận văn 60–80 trang, thao tác này thường mất 30–60 phút mỗi lần và là nguồn lỗi phổ biến nhất khiến số trích dẫn trong bài không khớp danh mục ở bản nộp cuối — đúng loại lỗi hình thức mà checklist tự kiểm tra trong bài quy định trình bày luận văn thạc sĩ đã liệt kê ở nhóm lỗi đánh số.

Với APA, việc chỉnh sửa nhẹ nhàng hơn vì không phải đánh số lại toàn bộ, nhưng vẫn phải tự rà thủ công sắp xếp alphabet mỗi khi thêm tác giả mới.

Công cụ hỗ trợ trích dẫn tự động ​

Ba nhóm công cụ phổ biến giúp quản lý và sinh trích dẫn tự động, giảm rủi ro sai sót thủ công:

  • Zotero — phần mềm quản lý tài liệu tham khảo miễn phí, mã nguồn mở, ra mắt năm 2006 bởi Corporation for Digital Scholarship; hỗ trợ lưu, gắn thẻ tài liệu và chèn trích dẫn trực tiếp vào Word qua plugin.
  • EndNote — phần mềm thương mại của Clarivate, phổ biến trong môi trường học thuật quốc tế, yêu cầu mua bản quyền hoặc license qua trường.
  • Google Scholar (nút "Cite") — công cụ miễn phí, xuất nhanh trích dẫn theo định dạng MLA, APA, Chicago, Harvard, Vancouver ngay từ kết quả tìm kiếm bài báo; lưu ý Google Scholar hiện không có sẵn định dạng IEEE trong danh sách này, nên với luận văn dùng chuẩn IEEE vẫn cần công cụ chuyên biệt hoặc tự định dạng lại.
  • UniDoc — khi soạn luận văn trên UniDoc, người viết chỉ cần dán DOI hoặc đường link tài liệu, hệ thống tự lấy thông tin và sinh trích dẫn đúng chuẩn APA, IEEE hoặc Vancouver đã chọn; đổi chuẩn giữa chừng thì toàn bộ trích dẫn trong bài và danh mục được định dạng lại tự động theo đúng thứ tự quy tắc của chuẩn mới (alphabet với APA, theo thứ tự xuất hiện với IEEE) — không phải sửa tay từng mục như mô tả ở tình huống thực tế bên trên. Cách thiết lập chuẩn trích dẫn khi bắt đầu một tài liệu mới có trong hướng dẫn sử dụng UniDoc.

Câu hỏi thường gặp ​

Trích dẫn APA và IEEE khác nhau cơ bản ở điểm nào? ​

APA dùng cấu trúc (Tên tác giả, năm) trong bài và sắp danh mục tham khảo theo alphabet họ tác giả; IEEE dùng số thứ tự trong ngoặc vuông [n] và sắp danh mục theo đúng thứ tự xuất hiện lần đầu trong bài, không theo alphabet. Đây là khác biệt cấu trúc quan trọng nhất, quyết định cách chỉnh sửa khi thêm hoặc bớt nguồn.

Luận văn của tôi nên dùng chuẩn trích dẫn nào? ​

Ưu tiên theo đúng thứ tự: quy định của trường hoặc khoa (nếu có văn bản hướng dẫn cụ thể), sau đó đến thông lệ ngành. Ngành khoa học xã hội, giáo dục, kinh tế thường dùng APA; ngành kỹ thuật, công nghệ thông tin, điện tử — viễn thông thường dùng IEEE. Nếu không có quy định, hỏi trực tiếp giáo viên hướng dẫn trước khi viết chương 1 để tránh phải đổi chuẩn giữa chừng — nguyên tắc này áp dụng như nhau cho cả luận văn thạc sĩ và khóa luận tốt nghiệp đại học.

Trích dẫn từ nguồn thứ cấp (không đọc được bản gốc) ghi thế nào? ​

Ghi rõ cả hai tác giả theo dạng "(Tác giả gốc, năm, trích trong Tác giả bạn đọc được, năm)" ở APA, hoặc chỉ đưa vào danh mục nguồn bạn thực sự đã đọc (không đưa nguồn gốc vào danh mục nếu chưa đọc trực tiếp) ở IEEE. Nguyên tắc chung: không được liệt kê một tài liệu vào danh mục tham khảo nếu chưa từng đọc trực tiếp tài liệu đó.

Danh mục tài liệu tham khảo sắp xếp thế nào khi dùng APA? ​

Sắp xếp theo thứ tự chữ cái (alphabet) của họ tác giả đầu tiên; nếu cùng tác giả nhiều công trình thì sắp theo năm xuất bản từ cũ đến mới; nếu trùng cả tác giả và năm thì thêm hậu tố a, b, c ngay sau năm (ví dụ 2023a, 2023b) và dùng đúng hậu tố đó khi trích trong bài.

Có bắt buộc phải có DOI trong mỗi trích dẫn không? ​

Không bắt buộc với mọi loại nguồn, nhưng bắt buộc phải có nếu tài liệu gốc có DOI (Digital Object Identifier) — hầu hết bài báo tạp chí xuất bản từ sau năm 2012 (khi tiêu chuẩn ISO 26324 về DOI có hiệu lực) đều có DOI. Nếu tài liệu không có DOI, dùng URL truy cập trực tiếp thay thế.

Trích dẫn tài liệu tiếng Việt và tiếng Anh có khác nhau không? ​

Về cấu trúc thì không — cùng áp dụng một chuẩn (APA hoặc IEEE) cho toàn bộ danh mục bất kể ngôn ngữ nguồn. Điểm cần lưu ý riêng với tác giả Việt Nam: dùng đúng phần họ (ví dụ "Nguyễn" trong "Nguyễn Văn An") để trích dẫn và sắp xếp, không dùng phần tên cuối cùng như quy ước tên người phương Tây.

UniDoc có tự sinh trích dẫn và danh mục tham khảo không? ​

Có. Người viết dán DOI hoặc link tài liệu, UniDoc tự lấy thông tin và sinh trích dẫn trong bài lẫn mục trong danh mục tham khảo theo đúng chuẩn APA, IEEE hoặc Vancouver đã chọn cho tài liệu; đổi chuẩn giữa chừng thì toàn bộ trích dẫn được định dạng lại tự động, không cần sửa tay từng dòng.

Tóm tắt ​

  • Trích dẫn tài liệu tham khảo gồm hai phần bắt buộc khớp nhau: trích dẫn trong bài và danh mục tham khảo cuối luận văn.
  • APA dùng (Tác giả, năm), sắp danh mục theo alphabet; IEEE dùng số [n], sắp danh mục theo thứ tự xuất hiện trong bài.
  • Chọn chuẩn theo quy định trường/khoa trước, rồi mới đến thông lệ ngành; ngành xã hội thường dùng APA, ngành kỹ thuật thường dùng IEEE.
  • 6 lỗi trích dẫn phổ biến nhất đều liên quan đến việc trích trong bài và danh mục không khớp nhau, hoặc trộn lẫn hai chuẩn.
  • Công cụ như Zotero, EndNote hoặc UniDoc giúp sinh trích dẫn tự động, tránh phải đánh số lại thủ công khi chỉnh sửa nhiều vòng.

Nguồn tham khảo: APA Publication Manual 7th edition (American Psychological Association, 2019); IEEE Editorial Style Manual (IEEE); tiêu chuẩn ISO 26324:2012 về hệ thống DOI; Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT — Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ (Bộ GD&ĐT, 2021). Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc.

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất: