Cách viết Chương 1: Đặt vấn đề, Mở đầu trong luận văn đúng chuẩn
Chương 1 (thường gọi là Mở đầu hoặc Đặt vấn đề) là phần mở màn của luận văn, trình bày sáu nội dung cố định theo thứ tự: tính cấp thiết của đề tài, tổng quan nghiên cứu sơ lược, mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng — phạm vi, phương pháp nghiên cứu tóm tắt, và bố cục luận văn. Khác biệt cốt lõi so với cách viết phổ biến: Chương 1 không phải nơi trình bày lý thuyết hay kết quả, mà chỉ định vị vấn đề và tuyên bố kế hoạch — mọi nội dung phân tích sâu đều dồn về các chương sau. Theo thông lệ tại nhiều cơ sở đào tạo Việt Nam, phần này chiếm khoảng 5–8% dung lượng chính văn của khóa luận và luận văn thạc sĩ.
Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc
Theo Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT (Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ, Bộ GD&ĐT, 2021), Bộ chỉ quy định khung về chương trình, đánh giá và bảo vệ luận văn; yêu cầu chi tiết về hình thức trình bày — bao gồm cách gọi tên và đánh số Chương 1 — do hiệu trưởng cơ sở đào tạo tự ban hành.
Chương 1 và Mở đầu có phải cùng một thứ không?
Ở đa số luận văn thạc sĩ và khóa luận tốt nghiệp tại Việt Nam, "Mở đầu" và "Chương 1" là tên gọi khác nhau cho cùng một phần nội dung — sự khác biệt chỉ nằm ở cách đánh số, không nằm ở nội dung bên trong.
- Kiểu 1 — Mở đầu không đánh số chương: phần này đứng độc lập trước Chương 1, không mang tên "CHƯƠNG 1", còn các chương nội dung bắt đầu đánh số từ Chương 1 (thường là chương tổng quan hoặc cơ sở lý thuyết). Cách trình bày này phổ biến ở nhiều trường kỹ thuật và kinh tế.
- Kiểu 2 — Chương 1 mang tên "Giới thiệu" hoặc "Đặt vấn đề": phần này được đánh số chính thức là CHƯƠNG 1, và chương tổng quan tài liệu trở thành Chương 2. Cách này phổ biến ở khoa học xã hội và một số chương trình theo chuẩn quốc tế.
Cả hai kiểu đều bắt đầu đánh số trang Ả Rập từ trang 1 tại chính phần này — các phần trước đó (lời cam đoan, lời cảm ơn, mục lục, danh mục bảng hình) đánh số La Mã thường (i, ii, iii…). Đây là điểm dễ làm sai nhất khi trình bày thủ công trên Word, vì đòi hỏi tách Section Break đúng chỗ; quy tắc đánh số trang đầy đủ theo Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT (Quy chế đào tạo trình độ thạc sĩ, Bộ GD&ĐT, 2021) có trong bài quy định trình bày luận văn thạc sĩ.
Không có văn bản pháp quy nào của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định tên gọi bắt buộc là "Mở đầu" hay "Chương 1" — việc chọn kiểu nào do từng cơ sở đào tạo tự quy định trong hướng dẫn trình bày luận văn.
Cách xác định nhanh trước khi viết: mở phần "hướng dẫn trình bày luận văn" của khoa/trường, tìm mục lục mẫu — nếu mục lục mẫu liệt kê "Mở đầu" tách riêng khỏi "Chương 1: Tổng quan", dùng Kiểu 1; nếu mục lục mẫu ghi thẳng "Chương 1: Giới thiệu đề tài" hoặc "Chương 1: Đặt vấn đề", dùng Kiểu 2. Nội dung bên trong không đổi dù dùng kiểu nào — bài này áp dụng chung cho cả hai.
Chương 1 gồm những phần nào, viết theo thứ tự nào?
Cấu trúc chuẩn của Chương 1 gồm sáu phần cố định, viết theo đúng thứ tự dưới đây vì mỗi phần là tiền đề logic cho phần sau:
| # | Phần | Nội dung chính | Độ dài tham khảo |
|---|---|---|---|
| 1 | Tính cấp thiết của đề tài (lý do chọn đề tài) | Vấn đề thực tế, khoảng trống, vì sao cần nghiên cứu ngay | 40–50% dung lượng chương |
| 2 | Tổng quan nghiên cứu sơ lược | Điểm qua hướng nghiên cứu chính đã có, dẫn vào khoảng trống | 15–20% |
| 3 | Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu | Mục tiêu tổng quát, mục tiêu cụ thể, câu hỏi tương ứng | 10–15% |
| 4 | Đối tượng và phạm vi nghiên cứu | Đối tượng khảo sát, giới hạn không gian, thời gian | 10% |
| 5 | Phương pháp nghiên cứu (tóm tắt) | Nêu tên phương pháp chính, không trình bày chi tiết | 5–10% |
| 6 | Bố cục luận văn | Tên và nội dung tóm tắt từng chương còn lại | 5–10% |
Ba lỗi thứ tự thường gặp: viết mục tiêu trước khi nêu rõ vấn đề (khiến mục tiêu như "từ trên trời rơi xuống"), viết phạm vi nghiên cứu quá chi tiết đến mức lấn sang nội dung chương phương pháp, và bỏ hẳn phần tổng quan sơ lược khiến mục tiêu nghiên cứu không có căn cứ. Khung sáu phần trên là bản rút gọn của khung 8 mục dùng khi bảo vệ đề cương — hai mục "kế hoạch thực hiện" và một phần chi tiết của "dự kiến kết cấu" trong đề cương được bỏ khi chuyển sang luận văn hoàn chỉnh vì đề tài đã được duyệt, không cần thuyết phục tính khả thi về thời gian nữa. Khung đầy đủ dùng ở giai đoạn đề cương có trong bài cách viết đề cương nghiên cứu luận văn, luận án chuẩn.
Công thức phễu: viết tính cấp thiết không sáo rỗng
Tính cấp thiết là phần chiếm dung lượng lớn nhất của Chương 1 nhưng cũng là phần dễ viết thành bài luận cảm tính nhất. Công thức phễu bốn bước giúp tránh lỗi này bằng cách ép người viết đi từ diện rộng thu hẹp dần về đúng đề tài:
- Câu mở — bối cảnh chung có số liệu. Nêu quy mô hoặc xu hướng của vấn đề bằng một con số hoặc một chính sách cụ thể, không mở bằng câu cảm thán chung chung.
- Câu thu hẹp — vấn đề cụ thể trong bối cảnh đó. Chỉ ra một khía cạnh hẹp hơn của vấn đề, gắn với đối tượng hoặc địa bàn nghiên cứu sẽ chọn.
- Câu chỉ ra khoảng trống — vì sao vấn đề chưa được giải quyết đủ. Nêu ngắn gọn lý do: chưa có nghiên cứu, nghiên cứu cũ đã lạc hậu, hoặc giải pháp hiện tại chưa hiệu quả.
- Câu chốt — đề tài này sẽ làm gì để lấp khoảng trống đó. Câu này phải khớp với mục tiêu nghiên cứu sẽ nêu ngay sau đó.
Ví dụ minh họa cách áp dụng bốn bước (mang tính giả định để chỉ cách viết, không phải số liệu thật): với đề tài về ứng dụng công nghệ trong quản lý tồn kho tại doanh nghiệp nhỏ và vừa, câu 1 nêu tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã ứng dụng phần mềm quản lý; câu 2 thu hẹp về nhóm doanh nghiệp bán lẻ tại một địa bàn cụ thể; câu 3 chỉ ra các nghiên cứu hiện có mới dừng ở khảo sát mức độ chấp nhận công nghệ mà chưa đo hiệu quả vận hành thực tế; câu 4 nêu đề tài sẽ đo hiệu quả đó bằng phương pháp cụ thể.
Dấu hiệu nhận biết tính cấp thiết viết sai công thức: đọc lại đoạn văn, nếu xóa hết tên đề tài ở câu chốt mà vẫn không đoán được đề tài đang nói về vấn đề gì, đoạn văn đó thuộc dạng "mở đầu chung chung" cần viết lại. Đây cũng là lỗi khiến 10 lỗi trình bày phổ biến của luận văn bị hội đồng và phòng đào tạo trả về xếp tính cấp thiết mơ hồ vào nhóm lỗi hay gặp nhất — chi tiết trong bài 10 lỗi trình bày khiến luận văn bị trả về.
Ba nơi dễ trùng ý nhất: Tóm tắt, Chương 1, Kết luận
Đây là information gain quan trọng nhất của bài này: Tóm tắt, Chương 1 và Kết luận đều nhắc đến mục tiêu và phương pháp nghiên cứu, nhưng mỗi phần phải trả lời một câu hỏi khác nhau — viết giống nhau ở ba chỗ là lỗi khiến hội đồng đánh giá luận văn "lặp ý, thiếu chiều sâu phân tích" dù nội dung không sai.
| Tiêu chí | Tóm tắt (Abstract) | Chương 1 (Mở đầu) | Kết luận |
|---|---|---|---|
| Thời điểm đọc | Trước khi đọc toàn văn | Đầu toàn văn, ngay sau tóm tắt | Cuối toàn văn |
| Câu hỏi trả lời | "Luận văn này nói về gì, kết quả ra sao?" | "Vì sao nghiên cứu vấn đề này, sẽ làm thế nào?" | "Đã đạt được gì so với mục tiêu đã nêu?" |
| Có nêu kết quả nghiên cứu không | Có, nêu ngắn gọn kết quả chính | Không — nghiên cứu chưa thực hiện tại thời điểm này về mặt trình bày | Có, đối chiếu từng mục tiêu với kết quả đạt được |
| Độ dài | 150–300 từ | 5–8% dung lượng chính văn | 3–5% dung lượng chính văn |
| Thì và cách viết | Quá khứ, khẳng định đã hoàn thành | Hiện tại hoặc tương lai gần, dạng đặt vấn đề | Quá khứ, đối chiếu mục tiêu — kết quả |
Cách kiểm tra chéo nhanh: gạch chân câu nêu mục tiêu ở Chương 1, sau đó tìm câu tương ứng ở Kết luận — nếu Kết luận chỉ chép lại nguyên câu mục tiêu mà không kèm kết quả đạt được, phần Kết luận đang mắc đúng lỗi lặp ý ngược lại. Cách viết Tóm tắt tránh trùng ý với Chương 1 có trong bài cách viết tóm tắt luận văn, luận án và chọn từ khóa; cách viết Kết luận bám theo từng mục tiêu mà không lặp lại nội dung chương có trong bài cách viết phần kết luận, khuyến nghị trong luận văn.
Tổng quan sơ lược trong Chương 1 khác chương Tổng quan đầy đủ ở đâu?
Phần tổng quan nghiên cứu sơ lược trong Chương 1 chỉ cần điểm qua hướng nghiên cứu chính đã có và chỉ ra khoảng trống trong 1–2 đoạn, không phân tích đối chiếu từng công trình như chương Tổng quan tài liệu (literature review) đầy đủ — vốn chiếm 20–25% dung lượng chương 1 riêng theo cấu trúc mở rộng, hoặc tách thành chương độc lập ở luận án tiến sĩ.
Cách phân biệt khi tự rà bài: nếu phần tổng quan trong Chương 1 nhắc đến quá 8–10 tài liệu kèm phân tích chi tiết phương pháp và kết quả từng bài, nội dung này đang lấn sang phạm vi của chương Tổng quan riêng — nên cắt bớt, chỉ giữ lại câu chỉ ra khoảng trống, và chuyển phần phân tích chi tiết sang chương sau. Quy trình 5 bước tìm và sàng lọc tài liệu, cùng ma trận tổng hợp tài liệu dùng để viết chương Tổng quan đầy đủ, có trong bài cách viết chương tổng quan tài liệu trong luận văn.
Với khóa luận tốt nghiệp đại học, ranh giới này còn hẹp hơn: theo cấu trúc phổ biến, phần "Mở đầu" chỉ chiếm 5–8% dung lượng còn "Chương 1 — Cơ sở lý thuyết" chiếm 20–25% riêng biệt — nhầm lẫn hai phần này là lỗi phân bổ trang phổ biến nhất ở khóa luận, chi tiết trong bài cấu trúc khóa luận tốt nghiệp chuẩn.
Mục tiêu, câu hỏi nghiên cứu và phạm vi phải khớp nhau thế nào?
Mục tiêu nghiên cứu tổng quát là câu khái quát điều luận văn muốn đạt được; mục tiêu cụ thể là các mục tiêu nhỏ hơn cộng lại thành mục tiêu tổng quát; mỗi mục tiêu cụ thể phải có đúng một câu hỏi nghiên cứu tương ứng, và câu hỏi này sẽ được trả lời lại ở phần Kết luận.
Lỗi phổ biến nhất ở người viết lần đầu là nêu ba mục tiêu cụ thể nhưng chỉ đặt hai câu hỏi nghiên cứu, hoặc câu hỏi nghiên cứu rộng hơn hẳn mục tiêu đã nêu trước đó — hội đồng bảo vệ thường hỏi thẳng vào chỗ lệch này ngay từ những câu đầu tiên. Cách rà nhanh: xếp mục tiêu và câu hỏi thành hai cột song song, mỗi dòng phải khớp nghĩa với nhau; dòng nào lệch phải sửa ngay tại Chương 1 trước khi viết sang chương phương pháp.
Phạm vi nghiên cứu (đối tượng, không gian, thời gian) cần khớp với năng lực thu thập dữ liệu thực tế — phạm vi ghi "toàn quốc" nhưng dữ liệu thực tế chỉ thu thập được tại một tỉnh là lỗi khiến hội đồng yêu cầu giải trình ngay ở phần mở đầu buổi bảo vệ. Nguyên tắc thực dụng: phạm vi ghi trong Chương 1 nên viết sau khi đã xác nhận được nguồn dữ liệu, không viết trước rồi tìm dữ liệu khớp theo sau. Phạm vi trong Chương 1 cũng phải khớp với phần giới hạn không gian — thời gian đã nằm trong tên đề tài; cách kiểm tra tên đề tài có hứa nhiều hơn phần làm được hay không có trong bài cách đặt tên đề tài luận văn, khóa luận đúng chuẩn.
Sai lầm thường gặp khi viết Chương 1
Năm tình huống lặp lại nhiều nhất ở sinh viên, học viên Việt Nam khi viết Chương 1, tổng hợp từ các lỗi hay bị người hướng dẫn và hội đồng yêu cầu sửa:
- Mở đầu bằng câu vĩ mô không liên quan trực tiếp đề tài. Kiểu câu "Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay..." không đưa ra số liệu hay vấn đề cụ thể nào — xóa câu này thường không làm mất thông tin gì, dấu hiệu rõ nhất cho thấy câu đó chỉ là câu đệm.
- Tính cấp thiết dài nhưng không có khoảng trống nghiên cứu. Viết đủ bối cảnh và số liệu nhưng thiếu hẳn câu chỉ ra vì sao vấn đề chưa được giải quyết — khiến mục tiêu nghiên cứu phía sau như không có căn cứ logic.
- Phương pháp nghiên cứu nêu ở Chương 1 mâu thuẫn với Chương phương pháp. Ví dụ Chương 1 ghi "nghiên cứu định lượng" nhưng Chương 2 lại trình bày phỏng vấn sâu định tính — đây là lỗi thường bị phát hiện ngay khi người hướng dẫn đọc lần đầu.
- Bố cục luận văn liệt kê ở Chương 1 không khớp mục lục thật. Xảy ra khi đề tài được điều chỉnh phạm vi sau khi đã viết Chương 1 nhưng quên cập nhật lại đoạn tóm tắt bố cục — nên rà lại đoạn này là bước cuối cùng trước khi nộp, không phải bước đầu.
- Chép nguyên tính cấp thiết từ đề cương đã duyệt mà không cập nhật. Đề cương thường viết trước khi khảo sát sơ bộ; sau khi thu thập dữ liệu thực tế, một số con số hoặc nhận định ban đầu có thể đã lạc hậu — Chương 1 trong luận văn hoàn chỉnh cần rà lại, không copy nguyên văn từ đề cương.
Checklist tự kiểm tra Chương 1 trước khi nộp
Rà theo đúng thứ tự trước khi gửi bản thảo cho người hướng dẫn:
- [ ] Câu mở đầu tính cấp thiết có số liệu hoặc dẫn chứng cụ thể, không phải câu cảm thán chung chung
- [ ] Tính cấp thiết đi đủ bốn bước: bối cảnh — thu hẹp — khoảng trống — đề tài sẽ làm gì
- [ ] Tổng quan sơ lược chỉ điểm qua hướng nghiên cứu chính, không phân tích chi tiết từng công trình
- [ ] Mỗi mục tiêu cụ thể có đúng một câu hỏi nghiên cứu tương ứng
- [ ] Phạm vi nghiên cứu khớp với nguồn dữ liệu thực tế đã xác nhận được
- [ ] Phương pháp nêu ở Chương 1 khớp đúng với phương pháp trình bày chi tiết ở chương sau
- [ ] Bố cục luận văn liệt kê ở cuối chương khớp 100% với mục lục thật
- [ ] Không trùng câu chữ với phần Tóm tắt hoặc phần Kết luận
- [ ] Số trang bắt đầu đánh số Ả Rập từ đúng trang này (trang 1)
- [ ] Đã chạy kiểm tra chính tả, văn phong và trùng lặp riêng cho chương này
Mẹo thực dụng: viết Chương 1 sau cùng, sau khi đã hoàn thành ít nhất bản nháp chương phương pháp và chương kết quả — cách này giúp phần tính cấp thiết và mục tiêu viết đúng với những gì luận văn thực sự đã làm, thay vì viết trước rồi phải chỉnh lại nhiều lần khi hướng nghiên cứu thay đổi trong quá trình thực hiện.
Câu hỏi thường gặp
Chương 1 luận văn nên viết trước hay viết sau cùng?
Nên viết bản nháp sơ bộ ở giai đoạn đề cương để định hướng, nhưng hoàn thiện bản chính thức sau cùng, sau khi đã có bản nháp các chương phương pháp và kết quả. Lý do: tính cấp thiết và mục tiêu cần phản ánh đúng những gì nghiên cứu đã thực hiện, trong khi hướng nghiên cứu thường điều chỉnh ít nhiều so với đề cương ban đầu trong quá trình làm.
Chương 1 có bắt buộc phải đánh số là "Chương 1" không?
Không có quy định pháp lý bắt buộc. Nhiều trường dùng "Mở đầu" đứng độc lập, không đánh số chương, còn các chương nội dung bắt đầu từ Chương 1 là chương tổng quan hoặc cơ sở lý thuyết; một số trường khác đánh số chính thức phần này là Chương 1. Cách xác định đúng là tra mục lục mẫu trong hướng dẫn trình bày luận văn của khoa/trường.
Chương 1 dài bao nhiêu trang là hợp lý?
Theo thông lệ phổ biến tại nhiều cơ sở đào tạo, phần Mở đầu/Chương 1 (không gộp tổng quan tài liệu đầy đủ) chiếm khoảng 5–8% tổng dung lượng chính văn. Với luận văn thạc sĩ dài 60–100 trang, con số này tương đương 3–8 trang. Viết dài hơn mức này thường do lẫn nội dung tổng quan chi tiết hoặc nội dung phương pháp vào chương này.
Có được nêu kết quả nghiên cứu sơ bộ ở Chương 1 không?
Không nên. Chương 1 chỉ đặt vấn đề và tuyên bố kế hoạch nghiên cứu, chưa phải nơi trình bày kết quả dù đã có dữ liệu khảo sát sơ bộ. Nêu kết quả ở đây khiến cấu trúc luận văn mất logic tuyến tính (đặt vấn đề → phương pháp → kết quả) và dễ bị hội đồng hỏi vì sao kết quả xuất hiện trước khi trình bày phương pháp.
Tính cấp thiết và tổng quan sơ lược có bắt buộc trích dẫn tài liệu tham khảo không?
Có, đặc biệt ở câu chỉ ra khoảng trống nghiên cứu — mọi nhận định kiểu "chưa có nghiên cứu nào đề cập" hoặc "các nghiên cứu trước chỉ dừng ở..." cần trích dẫn nguồn cụ thể để tránh bị coi là nhận định chủ quan không có căn cứ. Cách trích đúng chuẩn APA, IEEE có trong bài cách trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn APA, IEEE.
Vì sao Chương 1 hay bị hội đồng nhận xét là viết sáo rỗng?
Vì phần này thường viết đầu tiên, trước khi người viết thực sự hiểu sâu về đề tài, nên dễ rơi vào câu văn chung chung để lấp đầy dung lượng thay vì đưa dẫn chứng cụ thể. Cách khắc phục là áp dụng đúng công thức phễu bốn bước (bối cảnh có số liệu — thu hẹp — khoảng trống — đề tài sẽ làm gì) và viết lại Chương 1 sau khi đã có bản nháp các chương sau.
Có công cụ nào giúp giữ Chương 1 đúng thể thức trong lúc soạn không?
Có. Trình soạn thảo theo chuẩn như UniDoc khóa sẵn khung mục lục và cách đánh số trang, đánh số chương theo mẫu của từng trường, đồng thời kiểm tra chính tả, văn phong ngay trong lúc soạn — hữu ích vì Chương 1 thường phải chỉnh sửa nhiều lần theo góp ý người hướng dẫn. Cách thiết lập mẫu và mục lục tự động có trong bài UniDoc là gì và hướng dẫn sử dụng UniDoc.
Tóm tắt
- Chương 1 (Mở đầu/Đặt vấn đề) gồm sáu phần cố định: tính cấp thiết, tổng quan sơ lược, mục tiêu — câu hỏi nghiên cứu, đối tượng — phạm vi, phương pháp tóm tắt, bố cục luận văn.
- "Mở đầu" và "Chương 1" là hai cách gọi khác nhau cho cùng nội dung, khác nhau ở cách đánh số chương — tra mục lục mẫu của trường để xác định đúng kiểu.
- Viết tính cấp thiết theo công thức phễu 4 bước: bối cảnh có số liệu — thu hẹp — khoảng trống — đề tài sẽ làm gì, tránh câu mở đầu vĩ mô không gắn với đề tài.
- Tóm tắt, Chương 1 và Kết luận dễ trùng ý nhất vì đều nhắc mục tiêu — mỗi phần phải trả lời một câu hỏi khác nhau (đã đạt gì / sẽ làm gì / đạt được gì so với kế hoạch).
- Tổng quan sơ lược trong Chương 1 chỉ điểm qua hướng nghiên cứu chính, không phân tích chi tiết như chương Tổng quan tài liệu đầy đủ.
- Dung lượng hợp lý theo thông lệ: 5–8% tổng dung lượng chính văn; nên viết bản chính thức sau cùng, sau khi có bản nháp các chương phương pháp và kết quả.
Nguồn tham khảo:
- Thông tư 23/2021/TT-BGDĐT — Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ thạc sĩ (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2021)
- Thông tư 18/2021/TT-BGDĐT — Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2021)
- Quy định trình bày luận văn, khóa luận của các cơ sở đào tạo tại Việt Nam (tổng hợp thông lệ phổ biến, không phải văn bản pháp quy chung)
Biên soạn bởi đội ngũ UniDoc — cập nhật tháng 9/2026.
Bài viết liên quan
- Cách viết đề cương nghiên cứu luận văn, luận án chuẩn
- Cách viết chương tổng quan tài liệu trong luận văn chuẩn
- Cách viết tóm tắt luận văn, luận án và chọn từ khóa
- Cách viết phần kết luận, khuyến nghị trong luận văn không lặp lại nội dung
- Cấu trúc khóa luận tốt nghiệp chuẩn: bố cục, dung lượng từng phần
- Quy định trình bày luận văn thạc sĩ: lề, font, giãn dòng, đánh số trang chuẩn
- 10 lỗi trình bày khiến luận văn bị hội đồng, phòng đào tạo trả về
- UniDoc là gì? Trình soạn thảo văn bản theo chuẩn